fbpx
Jak uniknąć wypalenia zawodowego?

Jak uniknąć wypalenia zawodowego?

Problem wypalenia zawodowego może dotknąć każdego i to niezależnie od wykonywanego zawodu. Najczęściej pojawia się on u osób, których praca wymaga częstych kontaktów z klientami, współpracy w zespole albo zarządzania projektami. Taka praca każdego dnia wymaga kontaktów interpersonalnych, a te angażują nas emocjonalnie.

Uważa się, że najbardziej zagrożeni ryzykiem wypalenia zawodowego są lekarze, pielęgniarki, psychologowie i nauczyciele. Okazuje się jednak, że lista zawodów, wśród których coraz częściej spotyka się osoby dotknięte wypaleniem zawodowym, wciąż się wydłuża. Dotyczy to między innymi osób na stanowiskach przedstawicieli handlowych, managerów oraz doradców personalnych. W Polsce, na co wskazują prowadzone badania, na wypalenie zawodowe najbardziej narażeni są lekarze pierwszego kontaktu oraz psychiatrzy.

Czym jest wypalenie zawodowe?

Wypalenie zawodowe można określić jako reakcję czy też odpowiedź naszego organizmu na stres związany z wykonywaną pracą. Jednak zespół wypalenia zawodowego nie pojawia się nagle. Zazwyczaj jest to proces długotrwały. Na początku występuje przeważnie lekki stres – tak zwany eustres – który mobilizuje Ciebie do działania. Pomaga on w wykonywaniu powierzonych Ci zadań i pozwala zaangażować się w pracę z dużym natężeniem emocjonalnym. Z czasem jednak przeradza się on w dystres. To rodzaj stresu, który jest już szkodliwy dla Twojego zdrowia i samopoczucia.

Przyjrzyj się swoje codziennej pracy. Ciągłe napięcie, bo nigdy nie wiesz, jak inna osoba na coś zareaguje. Dyspozycyjność i mobilizacja, która trwa latami, bo jutro będą nowi klienci, kolejne spotkania zespołu, rozmowa z przełożonym, który naciska na lepsze wyniki. W pewnym momencie zaczyna pojawiać się potrzeba ucieczki – choćby na chwilę – od tego stałego napięcia. Najczęściej jednak jest to niestety niemożliwe.

Zaczyna więc narastać w Tobie przygnębienie i rozdrażnienie oraz stajesz się bardziej sfrustrowany. Broniąc się przed tym, często nieświadomie, tracisz zainteresowanie sprawami innych, dystansujesz się do otoczenia, a nawet stajesz się cyniczny. Jest to właśnie próba poradzenia sobie ze stresem emocjonalnym. Ten rodzaj stresu powoduje niestety, że zużywasz swoją energię na strach, gniew, rozgoryczenie i inne negatywne emocje.

Jak rozpoznać syndromy wypalenia zawodowego?

W pierwszej fazie procesu wypalenia zawodowego, czyli wyczerpaniu emocjonalnym, dominują zazwyczaj objawy somatyczne, m.in. ogólne wyczerpanie i przewlekłe zmęczenie. Może pojawić się bezsenność, częste zaburzenia gastryczne czy przeziębienia oraz niechęć do aktywności fizycznej. W tej fazie odczuwasz często rozdrażnienie, brak satysfakcji z wykonywanej pracy. Masz też poczucie utraty energii i sił witalnych.

W kolejnej fazie następuje tzw. depersonalizacja. Jest to jakby nieświadoma forma samoobrony przed wypaleniem. Zaczynasz mieć wówczas problem z komunikowaniem się z innymi. Spowodowane jest to przeważnie cynizmem, umniejszaniem osiągnięć innych osób czy stosowaniem epitetów, często również tych złośliwych. Objawy te w początkowej fazie ograniczają się bezpośrednio Twoje miejsce pracy. Stopniowo jednak ogarniają również pozostałe obszary Twojego życia. Dlatego syndrom wypalenia zawodowego dotyka nie tylko Ciebie, ale staje się problemem dla Twojego otoczenia np. rodziny czy znajomych.

Ostatnią, trzecią fazą jest obniżone poczucie dokonań osobistych. Pojawia się wtedy subiektywne i niesłuszne przekonanie o braku kompetencji zawodowych. W konsekwencji takiego błędnego przekonania pogarsza się efektywność oraz jakość Twojej pracy. Stajesz się też wtedy bardziej agresywny, konfliktowy lub widzisz wszystko w czarnych kolorach. Zaczynasz też narzekać na miejsce i organizację pracy, przełożonych, swoje wynagrodzenie i tym podobne. Zaczynasz się izolować, masz poczucie osamotnienia, pustki i zagrożenia ze strony przełożonych. Wszystko to razem powoduje, że będąc dotkniętym zespołem wypalenia zawodowego, tracisz zdolność rozwiązywania problemów w miejscu pracy. Przekłada się to na negatywną ocenę Twojej pracy, co jeszcze bardziej utwierdza Cię w negatywnych przekonaniach i wzbudza dodatkowo poczucie winy.

Kiedy może pojawić się zespół wypalenia zawodowego?

Do najbardziej typowych stresorów, czyli czynników wywołujących stan stresu, można zaliczyć: rywalizację zawodową, niskie zarobki, czynniki makrospołeczne i organizacyjne oraz – w przypadku niektórych zawodów (lekarze, nauczyciele) – ciągłą ekspozycję społeczna. Wymienione czynniki stresogenne mają charakter uniwersalny i występują niezależnie od wykonywanego zawodu.

Jednak nie każda osoba w danym zawodzie czy nie wszyscy wśród grona współpracowników doznają zespołu wypalenia zawodowego. Okazuje się bowiem, że to, czy wypalenie zawodowe nastąpi, zależy od wielu czynników osobistych i środowiskowych. Do tych szczególnie istotnych w budowaniu syndromu wypalenia zawodowego wymienia się:

  • stawianie sobie wysokich wymagań przy niewielkich możliwościach wpływu na sytuację
  • działania niezgodne ze swoimi wartościami
  • zachowania agresywne lub uległe w różnych rolach (dom, praca, sytuacje społeczne)
  • życzeniową interpretację wydarzeń
  • nadmierną racjonalizację
  • defensywną postawę wobec trudności
  • wyolbrzymianie porażek
  • nieadekwatną samoocenę
  • brak lub małą dbałość o swoje ciało, dietę, ćwiczenia fizyczne, rytm snu, relaks i podstawową higienę
  • pracoholizm, perfekcjonizm i nadodpowiedzialność
  • zaniedbywanie rozwoju zawodowego
  • brak partnerskich relacji i systemu wsparcia
  • brak satysfakcji z życia osobistego
  • brak elastyczności
  • brak lub słabą organizację czasu prywatnego i czasu pracy

Sygnały ostrzegawcze przy wypaleniu zawodowym

Wiesz już czym jest wypalenie zawodowe i w jaki sposób może się ono objawiać. Z pewnością więc interesuje Ciebie, czy sam jesteś w stanie rozpoznać sygnały ostrzegawcze, aby temu zjawisku przeciwdziałać. Owszem, a do takich sygnałów należą:

  • subiektywne poczucie przepracowania, brak chęci do pracy
  • niechęć do wychodzenia do pracy
  • poczucie izolacji, osamotnienia
  • postrzeganie życia jako ponurego i ciężkiego
  • negatywne postawy wobec klientów czy partnerów biznesowych
  • brak cierpliwości, drażliwość, poirytowanie na gruncie rodzinnym
  • częste choroby
  • negatywne, ucieczkowe, a nawet samobójcze myśli
OptiMind - NaturDay
Reklama

Jak skutecznie przeciwdziałać wypaleniu zawodowemu?

Psychologowie proponują różne formy zapobiegania ryzyku wystąpienia tego problemu. Skuteczne są tu wszelkie formy wzmocnień pozytywnych wykorzystywanych w walce z syndromem wypalenia zawodowego. Może to być między innymi ustalanie realistycznych celów, poznawanie własnej motywacji, unikanie rutyny, szacunek do siebie, szacunek do swojego zawodu czy dbanie o własny rozwój. Pomocne też jest rozwijanie zawodowych kompetencji zaradczych, aktywne podejście do zadań i trudności zawodowych oraz radzenie sobie za pomocą innowacyjnego rozwiązywania problemów.

Jak już wiesz wcześniej pojawiają się pewne symptomy, które informują o nadciągających problemach. Dlatego warto wtedy, zanim wypalenie zawodowe rozwinie się w pełni, przeprowadzić autodiagnozę. Przyjrzyj się sobie i zastanów nad zmianą podejścia do siebie i swojej pracy. Potrzebna jest zmiana w relacjach z otoczeniem oraz dbałość o higienę w stosunkach z innymi. Jeśli nie wiesz lub nie masz pomysłu jak to zrobić, możemy zasięgnąć rady u dobrego psychologa. Specjaliście o wiele łatwiej będzie bowiem zamienić dysfunkcyjny styl pracy na taki, który nie zagraża Twojemu zdrowiu zarówno psychicznemu jak i fizycznemu.

W procesie tych zmian po pierwsze ważnym jest rozpoznanie własnego potencjału energetycznego i jego dynamiki. Warto więc wiedzieć, kiedy w ciągu dnia Twój potencjał jest duży, a kiedy jednak powinieneś odpocząć i dać organizmowi się zregenerować. Ma to bowiem istotne znaczenie w planowaniu aktywności zawodowe. W ten sposób poznasz swój zegar biologiczny, czyli pory dnia, w których dysponujesz wysokim poziomem energii. To właśnie w tym czasie jesteś w stanie efektywniej wykonywać zadania wymagające dużego wysiłku poznawczego i emocjonalnego.

Po drugie powinieneś tak organizować swoje obowiązki zawodowe, aby unikać wykonywaniu kilku zadań w tym samym czasie. Jest to bowiem jeden z elementarnych sposobów radzenia sobie ze stresem. Duże znaczenie ma również umiejętność organizowania wolnego czasu i oderwania się całkowicie od spraw zawodowych. Odpoczynek to czas, w którym Twoje zaangażowanie powinno się koncentrować na aktywności całkowici niezwiązanej z pracą zawodową. Przeznacz wolny czas na tzw. „ładowanie akumulatorów”. Możesz poświęć się swojemu hobby, umów się ze znajomymi na kawę czy sięgnąć po książkę, która od kilku miesięcy leży na półce. I choć to oczywiste, to jednak bardzo często o tym zapominamy.

Kolejnym punktem jest zmiana sposobu komunikacji w Twojej pracy. Musisz nauczyć się być asertywny w relacjach ze współpracownikami czy też przełożonymi. Umiejąc jasno określić swoje granice, wyrazić swój punkt widzenia, przekonania czy potrzeby – obniżasz ryzyko wypalenia zawodowego. Warto też nauczyć się delegować zadania i odpowiedzialność za nie. Bo praca w przekonaniu, że tylko Ty potrafisz daną rzecz wykonać najlepiej i wszystko musisz kontrolować, nie prowadzi do niczego dobrego.

Warto też nauczyć się zamieniać pojawiające się w pracy trudności na wyzwania. Badania dowodzą bowiem, że z wypaleniem zawodowym lepiej radzą sobie osoby, które czują się odpowiedzialne za rozwiązanie problemów, a nie za ich powstanie.

Coraz więcej firm doskonale zdaje sobie z tego sprawę. Dlatego wolą zapobiegać wypaleniu zawodowemu wśród swoich pracowników niż ponosić jego skutki, co często również niekorzystnie odbija się na kondycji samej firmy. Świadomi pracodawcy i przełożeni przykładają dużą wagę do powierzania pracownikom zadań adekwatnych do ich możliwości i kompetencji. Dokonują też obiektywnej i konstruktywnej oceny pracy podwładnych.

W wielu firmach stwarza się pracownikom możliwość uczenia się i rozwoju zawodowego. Takie firmy dbają również o odpowiednią kulturę organizacyjną, w której cenione są pozytywne relacje interpersonalne. Prowadzone są w nich również treningi z zakresu umiejętności interpersonalnych, komunikacji, rozwiązywania konfliktów czy skutecznych sposobów radzenia sobie ze stresem.

Dużą rolę odgrywa tu również system wynagrodzeń, który musi by adekwatny do stanowiska i zakresu obowiązków. Nie dziwi więc fakt, że wiele firm oferuje swoim pracownikom pozapłacowe czynniki motywacyjne. Do najczęstszych należą pakiety medyczne czy karty do obiektów sportowych. Możesz też spotkać się z pakietami ubezpieczeniowymi, zniżkami na bilety czy finansowaniem udziału w kursach i szkoleniach. Same działania profilaktyczne z zakresu zapobiegania wypaleniu zawodowemu są więc całkiem realne i możliwe do spełnienia. Ważna jest świadomość, iż takie zagrożenie istnieje i jakie mogą z niego wynikać negatywne konsekwencje dla funkcjonowania danej organizacji.

Wypalenie zawodowe? Nie, dziękuję!

Przeciwdziałając procesowi wypalenia zawodowego, warto abyś przyjrzał się swojej zdolności radzenia sobie ze stresem. W szczególności zwróć uwagę na sześć podstawowych elementów, jak Michele Haney podaje w książce „Twój stres”:

Pozytywne nastawienie – najważniejsze znaczenie dla skutecznego radzenia sobie ze stresem ma nasz umysł i to, jakie mamy przekonania.
Relaksacja i oddychanie – relaksacja połączona z rytmicznym oddychaniem szybko uspokaja i odświeża.
Zdrowe nawyki żywieniowe – istotą jest poznanie i zrozumienie podstaw racjonalnego odżywiania.
Aktywność fizyczna – znalezienie dla siebie odpowiednich form aktywności fizycznej i systematyczne ich podejmowanie pomaga w uwalnianiu się od stresu fizycznego i psychicznego.
Gospodarowanie czasem
– panowanie nad czasem zapobiega temu, by ciągły pośpiech zawładnął nami i sprawił, że czujemy się zestresowani.
Asertywność – pomaga panować nam nad życiem, unikać stresu negatywnego, a także nie wywoływać go u innych.

W Twoim codziennym życiu przydatne mogą również okazać się bardzo proste wskazówki i ćwiczenia. Dlatego akceptuj swoje życie i pracę, ponieważ ich negowanie, wrogość w stosunku do nich zniszczą przede wszystkim Ciebie!

  • bądź optymistą – pesymizm pozbawia energii życiowej
  • nie mów, że masz pecha – kto w to wierzy, znajdzie w swym działaniu potwierdzenie, gdyż negatywne nastawienie działa na zasadzie samospełniającego się proroctwa
  • wyciszaj złe myśli – gdyż one paraliżują i prowadzą do niepowodzeń
  • planuj swoją pracę na dłuższy okres – człowieka pozbawionego celów perspektywicznych załamują pierwsze i stosunkowo nieistotne niepowodzenia
  • nie narzekaj – powszechność tego zjawiska jest naszą wielką słabością, wprawdzie przynosi ulgę, ale nie zapewnia zmian na lepsze
  • duże cele rozłóż na mniejsze – wyznacz sobie pewne etapy działania w planowanej karierze zawodowej i w życiu rodzinnym, łatwiej będzie je realizować, czyli stosuj technikę tzw. małych kroków
  • codziennie zaplanuj sobie jakąś radość, naucz się nagradzać siebie
  • koncentruj się na tym, co w danej chwili robisz – wykonywanie aktualnej pracy w pośpiechu i uznanie jej za mało ważną wobec dalszych działań może spowodować, że całe życie i praca będą ciągiem nieważnych i nie dających zadowolenia czynności
  • dbaj o swój wygląd
  • naucz się słuchać innych – spostrzeżesz wówczas, że łatwiej radzić sobie z własnymi problemami oraz rozwiązywać te, które stają się źródłem licznych trudności
  • dostrzegaj pozytywne cechy swego otoczenia
  • nie traktuj niepowodzeń zawodowych jako osobistej klęski, ucz się dystansu, wyciągaj wnioski – ludzie sukcesu nie znają pojęcia „przegranej” tylko mniejszej wygranej
  • nie zajmuj się zbytnio tym, co pilne, rób to, co jest ważniejsze – unikniesz wielu stresów, związanych z nieustannym bałaganem i pośpiechem, staniesz się bardziej efektywny
  • zapewnij sobie pozytywne relacje z podwładnymi i współpracownikami
  • okazuj pewność siebie
  • nie bój się ryzyka

Każdy posiada olbrzymi potencjał i możliwości budowania systemu efektywnego przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu. Oczywiście jest to rzecz bardzo indywidualna. Jednak racjonalne przekonania, asertywność, prawidłowa komunikacja, aktywność fizyczna, relaks czy uprawianie hobby mają tu ogromne znaczenie. Szacunek i miłość do własnej osoby, zdrowa troska o siebie przyniosą Ci wymierne efekty.

Pamiętaj, że zadowolenie i umiejętność dotarcia do siebie to podstawa osiągania wszelkich sukcesów zarówno w życiu zawodowym, jak i prywatnym. Idąc przez życie ścieżką samorozwoju, coraz lepiej rozumiesz siebie i innych. To zaś pomaga w rozwiązaniu trudnych sytuacji, m.in. w prawidłowym funkcjonowaniu w miejscu pracy. Człowiek zadbany emocjonalnie nie musi ani uciekać w pracę, ani rezygnować z satysfakcji zawodowej.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *